Je kijkt naar je favoriete doek en merkt dat de kleuren dof lijken en er een laagje stof op zit. Logisch dat je het schilderij wilt opfrissen, maar hoe doe je dat zonder schade te veroorzaken? In dit artikel deel ik praktische, veilige methoden om een schilderij schoon te maken, plus de valkuilen die je beter vermijdt. Je leest wanneer je zelf aan de slag kunt, wanneer je een restaurator inschakelt en wat de kosten ongeveer zijn. Helder, vriendelijk en gebaseerd op ervaring uit de praktijk.
Niet elk schilderij reageert hetzelfde op reiniging. Olieverf op linnen is anders dan acryl op doek en weer anders dan een werk achter glas. Heeft jouw werk een vernislaag, duidelijke impasto of craquelé, dan vraagt dat om extra voorzichtigheid. Aquarellen en pastelwerken zijn extreem gevoelig en horen niet nat gereinigd te worden. Hangt het werk achter glas, reinig dan uitsluitend het glas en nooit de passe-partout of het werk zelf.
Afstoffen is meestal voldoende om de frisheid terug te brengen. Leg het schilderij plat op een schone, stabiele ondergrond. Raak de verflaag niet met je vingers aan. Gebruik een nieuwe, zachte kwast of een pluisvrije microvezeldoek. Werk van boven naar beneden en veeg licht, zonder druk. De lijst maak je droog schoon en alleen aan de buitenrand.
De achterzijde kun je voorzichtig stofvrij maken met een stofzuiger op laagste stand en een zachte borstel, waarbij je voldoende afstand bewaart. Leg desnoods een stukje gaas of pantykous voor de zuigmond als extra bescherming. Vocht gebruik je niet op doek, lijst of vernis.
Water, schoonmaaksprays, babydoekjes, ontvetters en azijn lijken onschuldig, maar kunnen vernis dof maken of verf oplossen. Azijn werkt prima op glas of tegels, maar niet op verf en vernis. Wil je weten wanneer azijn wel geschikt is, bekijk dan hoe je ramen kunt schoonmaken met azijn. Voor schilderijen geldt: alleen droog reinigen, zonder oplosmiddelen, en nooit op de muur laten hangen tijdens het schoonmaken.
Voorkomen is beter dan reinigen. Hang een schilderij niet boven een open haard of in direct zonlicht. Vermijd roken in de ruimte om nicotineaanslag te voorkomen. Houd de luchtvochtigheid stabiel en voorkom grote temperatuurschommelingen. Stof het werk elke paar maanden droog af en controleer meteen de ophanging en de staat van de lijst. Vergeet de achterkant niet, want ook daar hoopt vuil zich op.
Lijkt je schilderij gelig of bruinig, dan kan het om oppervlakkig vuil gaan, maar vaak is een vergeelde vernis de oorzaak. Restauratoren testen eerst met milde, zo min mogelijk toxische middelen en moderne gels om de juiste aanpak te bepalen. Is de vernis aangetast, dan wordt die zorgvuldig verwijderd en een nieuwe laag aangebracht. Het resultaat is vaak verbluffend: helderheid, kleuren en diepte keren terug. Twijfel je, laat dan altijd een specialist meekijken in plaats van te experimenteren.
De prijs hangt af van formaat, staat en laagopbouw. Oppervlaktevuil verwijderen is doorgaans het voordeligst en kan voor een klein tot middelgroot werk ruwweg tussen 100 en 300 euro kosten. Vernisafname is arbeidsintensiever en start vaak rond 300 euro, oplopend tot 1000 euro of meer bij grote doeken of complexe structuren. Omdat retouches soms zichtbaar worden en opnieuw moeten worden aangebracht, kan een restaurator pas na een schoonmaaktest een nauwkeurige prijsindicatie geven.
Brood, aardappel of speeksel zouden veilig reinigen, maar dat is een mythe en kan juist schade geven. Een zachte stofzuiger direct op de verflaag zetten is ook geen goed idee. Acrylverf is niet per definitie waterbestendig en kan plakkerig worden. Glasreiniger hoort uitsluitend op glas, aangebracht op een doek en niet rechtstreeks gespoten. Voor muren bestaan er andere routines, zoals bij een muur schoonmaken voor verven, maar behandel een schilderij altijd als een kwetsbaar object.
In mijn werk zie ik dat rustig, droog afstoffen vaak al het verschil maakt. De grootste verbetering ontstaat wanneer een vergeelde vernis professioneel wordt verwijderd. Dat is precies het punt waarop doe het zelf ophoudt en vakmanschap begint. Een korte intake en test bespaart je onzekerheid en voorkomt onherstelbare schade.
Een schilderij schoonmaken begint met herkennen wat je voor je hebt en eindigt met voorzichtig, droog onderhoud. Blijf weg van water en huishoudmiddelen, voorkom zon en rook en pak stof aan voordat het zich ophoopt. Twijfel je of zie je gelige waas, laat dan een restaurator meekijken. Zo blijft je kunstwerk veilig, helder en jarenlang mooi.
Leg het werk plat, draag handschoenen en gebruik een nieuwe, zachte kwast of pluisvrije doek. Werk licht en zonder druk, van boven naar beneden. Reinig alleen droog en haal het schilderij van de muur tijdens het schoonmaken. De lijst maak je eveneens droog schoon. Zie je meer dan stof, stop dan en vraag advies.
Nee. Azijn kan vernis dof maken en in de verflaag trekken. Het werkt uitstekend op ramen en tegels, maar niet op verf of vernis. Bij schilderij schoonmaken blijft droog afstoffen de veilige keuze. Gaat het om aanslag of verkleuring, laat een restaurator een test uitvoeren en de juiste methode bepalen.
Stof elke paar maanden voorzichtig af, afhankelijk van de ruimte. In een drukke woonkamer of bij open ramen is dat vaker nodig dan in een stille studeerkamer. Grondiger reinigen of vernis verwijderen is geen periodieke klus en hoort bij voorkeur door een professional te gebeuren wanneer vuil of vergeling zichtbaar wordt.
Oppervlaktevuil verwijderen start vaak rond 100 tot 300 euro voor kleine en middelgrote doeken. Vernisafname is complexer en kan 300 tot 1000 euro of meer kosten, afhankelijk van formaat, structuur en eerdere retouches. Een restaurator maakt na een schoonmaaktest een voorstel, zodat je precies weet wat nodig is en wat het kost.
Oppervlaktevuil oogt vaak grijzig en zit los op de vernis. Een vergeelde vernis geeft een uniforme, gelige waas en maakt kleuren dof. Omdat beide op elkaar kunnen lijken, voert een restaurator altijd een test uit. Bij schilderij schoonmaken geldt: bij twijfel niet wrijven, maar professioneel laten beoordelen om schade te voorkomen.